پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

عدم لزوم کسب رضایت بانیان موقوفات مساجد در اداره آنها [مسجد]

پرسش : چندین سال پيش مسجدى توسط فردی ساخته شد که داراى 3 باب مغازه است كه آنها هم وقف مسجد مى‌باشد اما بلاتكليف رها شده وهم اكنون مى‌خواهند آنها را خراب كنند چون به صورت مخروبه درآمده و بارها شوراى مساجد زير نظر امام جمعه و ستاد تبليغات اسلامى ايشان را دعوت كرده‌اند كه بيايد و رفع مشكل كند؛ ولى ايشان اهميّت نمى‌دهد. مسجد به همّت مردم و هيئت امنا رونق يافته و علاوه بر نمازهاى يوميّه، كليّه مراسم مذهبى در آن برگزار مى‌شود و هزينه‌هاى مربوط به آب، برق، گاز و مخارج ديگر توسّط هيئت امنا ومؤمنين داده مى‌شود. اخيراً بانى اوّليّه مسجد اعلاميّه‌اى چاپ و در مسجد و معابر نصب نموده كه باعث تفرقه بين مؤمنين شده است. حكم شرعى مسأله چيست؟
پاسخ : بانيان محترم مساجد بايد بدانند هنگامى كه مسجد را ساختند و وقف شد همه مردم مى‌توانند از آن استفاده كنند و نياز به رضايت بانيان محترم ندارند. امام مسجد را نيز مردم نمازگزار انتخاب مى‌كنند. البتّه اگر مسجد موقوفاتى داشته باشد و بانى به هنگام وقف خودش را متولّى قرار داده باشد مى‌تواند درباره آن موقوفات به نفع مسجد تصميم بگيرد و اگر خود را متولّى قرار نداده، حاكم شرع براى آن موقوفات متولّى تعيين مى‌كند؛ ولى متولّى نبايد نسبت به خود مسجد كه چه كسانى در آن نماز بخوانند يا نخوانند تصميم بگيرد.

تسری حکم مسجد به زیر زمین و طبقه فوقانی آن [مسجد]

پرسش : اگر در جايى صيغه مسجد خوانده شود، آيا زيرزمين يا طبقه فوقانى آن نيز حكم مسجد دارد؟
پاسخ : آرى حكم مسجد دارد؛ مگر اين كه هنگام وقف آن را استثنا كنند.

اجازه واقف و متولی در اجرای وقف مسجد [مسجد]

پرسش : آيا سازندگان و بانيان مسجد مى‏توانند مانع فعاليتهاى فرهنگى، دينى در مسجد شوند؟
پاسخ : پس از تحقّق وقف‏ مسجد كليّه كارهايى كه موجب تقويت برنامه مسجد و مراسم نماز و اقامه جماعت و نشر حقايق تشيّع در آن است، احتياج به اجازه ديگران حتّى واقف يا متولّى ندارد.

قرار دادن طبقه دوم مسجد به عنوان حسینیه [مسجد]

پرسش : آیا می توان در طبقه دوم مسجد، حسینیه و مانند آن ساخت؟
پاسخ : در صورتی که از ابتدا و در زمان وقف چنین نیتی را داشته باشند و بر اساس آن زمین را وقف کنند مانعی ندارد و حتی می توانند از ابتدا چنین وقف نمایند که طبقه اول مسجد و طبقه دوم حسینه و طبقه سوم مرکز آموزش قرآن و ماننند آن باشد. ولی اگر از ابتدا چنین وقفی انجام نشده نمی توانند چنین کاری را انجام دهند و تمام طبقات حکم مسجد را دارد.

استفاده از امکانات مسجد برای مراسم ختم [مسجد]

پرسش : استفاده از امکانات مسجد، اعمّ از ظروف آشپزخانه و مانند آن، در مراسم ختم افراد (چه در داخل مسجد و چه در بیرون مسجد) چه حکمى دارد؟
پاسخ : جایز نیست مگر این که نظر واقفین عامّ بوده باشد، یا عرف محلّ چنین اقتضا کند

مساجدی که در طرح ایجاد خیابان واقع می شوند [مسجد]

پرسش : مساجدى كه در طرح ایجاد خيابانها واقع مى‏ شوند چه حکمی دارند؟
پاسخ : مساجدى كه در خيابان افتاده و اميد بازگشتى در آن نيست، هم حكم مسجد بودن زايل مى‏ شود و هم حكم وقف‏ بودن و شخصى كه چنين كرده بايد معادل ثمن آن را صرف ساختن مسجد ديگر يا تعمير ساير مساجد كند و در حقيقت از قبيل اتلاف عين مال است ولى تا ضرورت فوق‏ العاده شديدى نباشد تخريب مسجد به هيچ‏ وجه جايز نيست.

نگهداری کتب و وسائل قدیمی مسجد در موزه [مسجد]

پرسش : در بعضى از مساجد، تعدادى قرآن خطّى وجود دارد كه اكثر آنها خراب و ناقص شده و بقيّه در حال از بين رفتن است و حتى ممكن است به سرقت برود، آيا جايز است كه به عنوان امانت در موزه نگهدارى شود؟
پاسخ : اگر در مسجد قابل استفاده نيست يا در حال از بين رفتن است مى‏توان آن را تبديل به احسن كرد يعنى به موزه يا غير موزه بفروشند و به جاى آن قرآن نو خريدارى كنند و وقف‏ آن مسجد كنند.

شمول حکم وقف در توسعه مسجد [مسجد]

پرسش : مقرّر گرديد با تخريب و توسعه و تبديل به احسن مسجدى كه از نظر ساختمان عمر مفيد خود را سپرى كرده، مصلّاى شهر ما احداث گردد آيا حكم مسجد سابق در طبقات فوقانى يا تحتانى بناى جديد هم جارى است؟ آيا مى‏توان فضاى فوقانى آن بخش از شبستان جديد كه جايگزين شبستان قديم مى‏گردد را به استفاده جديدى نظير كتابخانه، كلاس آموزش و امثال آن اختصاص داد؟
پاسخ : احكام مسجد درباره آنچه روى زمين سابق ساخته مى‏شود، جارى است، ولى اگر زمين‏هايى اضافه گردد، تابع صيغه وقف‏ جديد است؛ و امّا ساختن كتابخانه و مانند آن در صورتى كه مزاحمتى با نمازگزاران نداشته باشد، اشكالى ندارد.

تجدید بنای مسجد غیر قابل استفاده [مسجد]

پرسش : مسجدى در حال حاضر به هیچ وجه قابل استفاده براى نماز و فعّالیت هاى فرهنگى و مذهبى نمی باشد با بررسیهاى همه جانبه تصمیم به تخریب و ساخت مجدّد با طرّاحى مطلوب گرفته شده حال آیا تخریب بناى موجود با توجّه به موارد فوق چه حکمى دارد؟
پاسخ : در فرض مسأله تخریب و تجدید بناى این مسجد مانعى ندارد؛ بلکه کار بسیار خوبى است.

وقف کردن سهام شرکت [سایر موقوفات ]

پرسش : آیا مى توان سهام شرکتهاى تجارى را وقف نمود؟ و تغییر ارزش سهام تأثیرى بر صحّت چنین وقفی دارد؟
پاسخ : در صورتى که شرکتى داراى سهامى باشد، و این سهام به صورت اموالى مانند کارخانه، ساختمان و امثال آن بوده باشد، وقف آن سهام مانعى ندارد و بعد از حصول وقف، بازگرداندن آن میسّر نیست حتّى وقف سهم مشاع در اموال هم مانعى ندارد و تغییر ارزش سهام نیز تأثیرى بر صحت وقف ندارد و عموم ادلّه وقف و همچنین اطلاقات شامل این مورد مى شود و مانعى از شمول نیست.

گرفتن سرقفلی برای موقوفات [سایر موقوفات ]

پرسش : موقوفه تحت تولیت این جانب داراى تعدادى مغازه و رقبه تجارى است، آیا گرفتن مبلغى بابت نقل و انتقال سرقفلى و مابه التّفاوت آن در انتقالات بعدى جهت موقوفه طبق قانون عرف، شرعى است؟
پاسخ : اگر در زمان واگذارى موقوفه به افراد، چنین حقّى در عرف وجود داشته، حکم شرط ضمن العقد پیدا مى کند و حالا که مى خواهند سرقفلى را نقل و انتقال دهند موظّف به پرداخت آن هستند، و اگر در واگذارى موقوفه اصولاً مسأله نقل و انتقال به دیگرى مطرح نبوده، گرفتن حقّى براى موقوفه به هنگام نقل و انتقال سرقفلى مانعى ندارد.

ایجاد مزاحمت درخت وقفی برای دیگران [سایر موقوفات ]

پرسش : درختی که سایه اش وقف شده و الان برای زمین کشاورزی همسایه مانع کشت است حکمش چیست؟
پاسخ : آن قسمتی از درخت که وارد زمین همسایه شده است باید حذف شود یا رضایت همسایه جلب شود.

محل مصرف درآمد موقوفه [مصرف موقوفات ]

پرسش : در آمد موقوفه ها در چه راهى باید مصرف شود و تغییر مصرف آن در چه صورتى جایز است؟
پاسخ : طبق اصل مسلّم و روایت معروف «الوقوف على حسب ما یوقفها اهلها» باید درآمد موقوفه را طبق همان چیزى که در وقف نامه تصریح شده به کار گیرند، مگر آن که در یک یا چند بند قابل عمل نباشد مثلا ظرف مسى در عصر و زمان ما تبدیل به ظروف دیگر مى شود.

اجاره 99 ساله ملک وقفی [مصرف موقوفات ]

پرسش : زمینی وقفی است که مورد وقف آن مربوط به سالهای قدیم بوده چندین سال بیش به اجاره ۹۹ ساله خانه بهداشت درآمده اخیرا با اجازه مسوولین بهداشت قسمتی از آن جزو ساختمان گلزار شهدا و قسمتی جزو محوطه بیرون کوچه در آمده لطفا احکام آن را بیان فرمایید؟
پاسخ : زمین وقفی را نمی توان از صورت خودش خارج کرد بعلاوه اجاره 99 ساله نیز باطل است مگر اینکه مقید باشد که هر سه سال مال الاجاره را طبق قیمت جدید بپردازد.

رعایت مصلحت موقوفه در تمدید اجاره [مصرف موقوفات ]

پرسش : آیا اداره اوقاف شهرستان مى تواند از تمدید اجاره نامه ملک موقوفه خاص، که سالهاست در اجاره این جانب است و ممرّ درآمدم مى باشد، بدون رضایت این جانب خوددارى نماید؟
پاسخ : تمدید اجاره موقوفه منوط به مصلحت موقوفه است.

شرایط وقف کننده [واقف]

پرسش : واقف باید دارای چه شرائطی باشد تا وقف از ناحیه او صحیح باشد؟
پاسخ : وقف كننده بايد بالغ و عاقل و داراى قصد و اختيار باشد و شرعاً حق تصرّف در اموال خود را داشته باشد، بنابراين انسان سفيه يا بدهكارى كه حاكم شرع او را از تصرّف در اموالش منع كرده اگر چيزى از اموال خود را وقف كند صحيح نيست.

شرط تبدیل به احسن در هنگام وقف [فروش و تبدیل و تغییر موقوفه ]

پرسش : دو باب منزل در منطقه ای قدیمی و رو به خرابی بر مجموعه ای به صورت رسمی وقف شده که از جمله شروط در آن وقف نامه تبدیل به احسن را محفوظ دانسته که در صورت صلاح دید متولی، مکان دیگری با نام همان واقف و همان شرایط وقف تهیه گردد، حال نظر مبارک آن مرجع بزرگوار را در این زمینه خواهانیم.
پاسخ : شرط تبدیل به احسن درست نیست و موقوفه را تنها زمانی می توان فروخت و تبدیل به احسن کرد که از انتفاع افتاده باشد یا بسیار کم بهره شده باشد.

تبديل اجناس موقوفه [فروش و تبدیل و تغییر موقوفه ]

پرسش : تبدیل اجناس موقوفه به جهت یک دست نبودن یا در آینده مورد استفاده نمی باشد آیا جایز است؟
پاسخ : در صورتى كه قابل استفاده نباشد، و يا ادامه استفاده از آن سبب شود كه در آينده نزديك قابل استفاده نباشد، و يا بر اثر يك دست نبودن منظره ناخوشايندى داشته باشد، تبديل آن به اجناس مشابه مورد نياز جايز است.

موارد جواز معامله موقوفه [فروش و تبدیل و تغییر موقوفه ]

پرسش : آیا خرید و فروش اموال موقوفه جایز است؟
پاسخ : معامله اموال موقوفه باطل است، ولى هرگاه طورى خراب شود كه نتوانند استفاده‏اى را كه براى آن وقف شده ببرند، مثلًا فرش مسجد طورى پاره شود كه نتوان از آن براى نماز در مسجد استفاده كرد فروش آن اشكالى ندارد، همچنين مصالح كهنه‏اى كه بعد از تعمير و نوسازى مسجد زياد مى‏آيد، ولى پس از فروختن بايد پول‏آن را در همان مسجد به‏همان مصرف برسانند و اگر ممكن نشود به مصرفى كه به مقصود واقف نزديكتر است و اگر نيازى نباشد در مساجد ديگر مصرف كنند.

خرید و فروش قبرهاى موقوفه [فروش و تبدیل و تغییر موقوفه ]

پرسش : خرید و فروش قبر هایی که موقوفه هستند چه حکمی دارد؟
پاسخ : فروش قبر در قبرستان‌هاى موقوفه جايز نيست، امّا متولّى قبرستان مى‌تواند مبلغ مختصرى بابت هزينه‌هاى نگهدارى و خدماتى كه در قبرستان به زوّار قبور ارائه مى‌كند از اولياى ميّت بگيرد. و در صورتى كه زمين آنجا وقف قبرستان نشده باشد، بلكه وقف بر امامزاده باشد، گرفتن وجه به نفع امامزاده مانعى ندارد و در هر حال انصاف را بايد رعايت كرد.

اولویت خرید جنس مشابه در صورت جواز فروش موقوفه [فروش و تبدیل و تغییر موقوفه ]

پرسش : در مواردى که شرعاً مجاز به فروش اشیاى وقف شده یا تملیک شده هستیم، آیا مى توانیم با پول آن چیز دیگرى که مورد احتیاج مسجد است خریدارى کنیم یا بایستى صرف خرید همان شىء و مشابه آن بشود؟
پاسخ : خرید مشابه در صورت نیاز مقدم است.

تبدیل وسائل غیر قابل استفاده موقوفه به قابل استفاده [فروش و تبدیل و تغییر موقوفه ]

پرسش : اشیایى مانند ظروف قدیمى که فعلا استعمال آن معمول نیست وقف مسجد شده است، آیا مى توان این گونه ظروف را به جهت این که فعلا استعمال آن مرسوم نیست فروخت و با پول آن مشابه آن ظروف یا اشیاى دیگرى جهت مسجد خریدارى کرد؟
پاسخ : اگر فعلا قابل استفاده نیست، مى توان آن را تبدیل به ظروف مشابه کرد و اگر مسجد به ظروف نیاز ندارد در سایر حوایج مسجد مصرف گردد.

تعویض فرش های وقفی [فروش و تبدیل و تغییر موقوفه ]

پرسش : فرش هایى جهت مسجد خریدارى یا وقف شده و فعلا قابل استفاده هست ولى چون این فرشها با هم هماهنگ نیست و هرکدام شکل خاصّى دارد، آیا مى توان این گونه فرشها را فروخت و به جاى آنها فرشهاى هماهنگ و یکنواخت و زیباتر خریدارى کرد؟
پاسخ : در صورتى كه قابل استفاده نباشد، و يا ادامه استفاده از آن سبب شود كه در آينده نزديك قابل استفاده نباشد، و يا بر اثر يك دست نبودن منظره ناخوشايندى داشته باشد، تبديل آن به اجناس مشابه مورد نياز جايز است.

تعویض زمین موقوفه با زمینی که نافع تر است [فروش و تبدیل و تغییر موقوفه ]

پرسش : زمینى وقف بر اولاد ذکور است، آیا موقوفٌ علیهم مى توانند آن زمین موقوفه را با زمین دیگرى که ملکى است معاوضه نمایند چون که این زمین نافع تر و امکان استفاده و بهره بردارى از آن براى موقوفٌ علیهم بیشتر است؟
پاسخ : درفرض بالا تبدیل جایز نیست و اگر معامله کنند معامله باطل خواهد بود مگر در مواردى که موقوفه از انتفاع ساقط شود و به درد موقوفٌ علیهم نخورد و یا مایه اختلاف و نزاع شدید گردد وناچار شویم براى رفع اختلاف آن را تبدیل یا تقسیم کنیم.

فروش اجناس گران قیمت مسجد [فروش و تبدیل و تغییر موقوفه ]

پرسش : فرش یا وسیله دیگرى از مسجد، که از ارزش بسیار بالایى برخوردار است، اگر مورد استفاده قرار گیرد، در مدّت بسیار کوتاهى ارزش آن به مقدار زیادى کاهش مى یابد، در صورتى که فروش آن به نفع مسجد باشد، آیا فروش آن جایز است؟
پاسخ : در فرض مسأله، فروش آن اشکالى ندارد، ولى اولویّت با اجناس مشابه است (مثلا فرش نو به جاى فرش کهنه).

تغییر در وقف با توجه به شرایط روز [فروش و تبدیل و تغییر موقوفه ]

پرسش : آیا مى توان با توجّه به شرایط روز و در جهت مصالح دولت و امّت اسلامى و با ملحوظ داشتن نیّت اصلى واقف درجهت هماهنگى با سایر برنامه هاى مدوّن و جارى دولت اسلامى در کاربرد نظرات واقف تغییراتى به عمل آورد؟
پاسخ : در صورت امکان باید طبق وقف نامه عمل شود و اگرامکان ندارد به آنچه نزدیک تر به محتواى وقف نامه و نیّت واقف است عمل شود.

شرط فسخ در وقف [شرایط وقف ]

پرسش : اگر شخصی در ضمن وقف شرط کند که اگر روز مبادا پیش بیاید مال خودم یا اولادم باشد، شرعاً چطور است؟
پاسخ : كسى كه مالى را وقف مى‏ كند بايد براى هميشه مال را وقف كند و وقف را نمی توان مشروط کرد که به هنگام ضرورت آن را فسخ کند .

خبر به وقف در وصیت نامه [شرایط وقف ]

پرسش : اگر در وصیت نامه میت عبارتی باشد که از آن وقف در زمان حیات فهمیده شود آیا این وصیت به وقف است یا خبر از وقف؟
پاسخ : گاهى اوقات ميّت به اين صورت نوشته است كه «فلان زمين وقف شده است» اين تعبير خبر مى‏دهد كه آن زمين در زمان حيات او وقف شده مثل آنكه بگويد «فلان شخص از من طلب دارد» اينها غير از وصيّت است و از ثلث حساب نمى‏شوند.

وصیت به وقف [شرایط وقف ]

پرسش : آیا وصیت به وقف صحیح است و اگر وصیت به وقف با وصایای دیگر بیشتر از ثلث باشد چگونه باید به وصایا عمل شود؟
پاسخ : اگر كسى وصيّت كند «بعد از من فلان محل يا فلان چيز را وقف كنيد»، اين وصيّت را مانند ديگر وصاياى ميّت از ثلث حساب مى‏كنيم و بر ورثه لازم است به اين وصيّت و ديگر وصايا عمل كنند و اگر مجموع آنها از ثلث بيشتر بود به نسبت از هر كدام كم مى‏كنيم تا به قدر ثلث برسد.
تعداد صفحات : 537