پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

تبدیل وسائل غیر قابل استفاده موقوفه به قابل استفاده [فروش و تبدیل و تغییر موقوفه ]

پرسش : اشیایى مانند ظروف قدیمى که فعلا استعمال آن معمول نیست وقف مسجد شده است، آیا مى توان این گونه ظروف را به جهت این که فعلا استعمال آن مرسوم نیست فروخت و با پول آن مشابه آن ظروف یا اشیاى دیگرى جهت مسجد خریدارى کرد؟
پاسخ : اگر فعلا قابل استفاده نیست، مى توان آن را تبدیل به ظروف مشابه کرد و اگر مسجد به ظروف نیاز ندارد در سایر حوایج مسجد مصرف گردد.

تعویض فرش های وقفی [فروش و تبدیل و تغییر موقوفه ]

پرسش : فرش هایى جهت مسجد خریدارى یا وقف شده و فعلا قابل استفاده هست ولى چون این فرشها با هم هماهنگ نیست و هرکدام شکل خاصّى دارد، آیا مى توان این گونه فرشها را فروخت و به جاى آنها فرشهاى هماهنگ و یکنواخت و زیباتر خریدارى کرد؟
پاسخ : در صورتى كه قابل استفاده نباشد، و يا ادامه استفاده از آن سبب شود كه در آينده نزديك قابل استفاده نباشد، و يا بر اثر يك دست نبودن منظره ناخوشايندى داشته باشد، تبديل آن به اجناس مشابه مورد نياز جايز است.

تعویض زمین موقوفه با زمینی که نافع تر است [فروش و تبدیل و تغییر موقوفه ]

پرسش : زمینى وقف بر اولاد ذکور است، آیا موقوفٌ علیهم مى توانند آن زمین موقوفه را با زمین دیگرى که ملکى است معاوضه نمایند چون که این زمین نافع تر و امکان استفاده و بهره بردارى از آن براى موقوفٌ علیهم بیشتر است؟
پاسخ : درفرض بالا تبدیل جایز نیست و اگر معامله کنند معامله باطل خواهد بود مگر در مواردى که موقوفه از انتفاع ساقط شود و به درد موقوفٌ علیهم نخورد و یا مایه اختلاف و نزاع شدید گردد وناچار شویم براى رفع اختلاف آن را تبدیل یا تقسیم کنیم.

فروش اجناس گران قیمت مسجد [فروش و تبدیل و تغییر موقوفه ]

پرسش : فرش یا وسیله دیگرى از مسجد، که از ارزش بسیار بالایى برخوردار است، اگر مورد استفاده قرار گیرد، در مدّت بسیار کوتاهى ارزش آن به مقدار زیادى کاهش مى یابد، در صورتى که فروش آن به نفع مسجد باشد، آیا فروش آن جایز است؟
پاسخ : در فرض مسأله، فروش آن اشکالى ندارد، ولى اولویّت با اجناس مشابه است (مثلا فرش نو به جاى فرش کهنه).

تغییر در وقف با توجه به شرایط روز [فروش و تبدیل و تغییر موقوفه ]

پرسش : آیا مى توان با توجّه به شرایط روز و در جهت مصالح دولت و امّت اسلامى و با ملحوظ داشتن نیّت اصلى واقف درجهت هماهنگى با سایر برنامه هاى مدوّن و جارى دولت اسلامى در کاربرد نظرات واقف تغییراتى به عمل آورد؟
پاسخ : در صورت امکان باید طبق وقف نامه عمل شود و اگرامکان ندارد به آنچه نزدیک تر به محتواى وقف نامه و نیّت واقف است عمل شود.

شرط فسخ در وقف [شرایط وقف ]

پرسش : اگر شخصی در ضمن وقف شرط کند که اگر روز مبادا پیش بیاید مال خودم یا اولادم باشد، شرعاً چطور است؟
پاسخ : كسى كه مالى را وقف مى‏ كند بايد براى هميشه مال را وقف كند و وقف را نمی توان مشروط کرد که به هنگام ضرورت آن را فسخ کند .

خبر به وقف در وصیت نامه [شرایط وقف ]

پرسش : اگر در وصیت نامه میت عبارتی باشد که از آن وقف در زمان حیات فهمیده شود آیا این وصیت به وقف است یا خبر از وقف؟
پاسخ : گاهى اوقات ميّت به اين صورت نوشته است كه «فلان زمين وقف شده است» اين تعبير خبر مى‏دهد كه آن زمين در زمان حيات او وقف شده مثل آنكه بگويد «فلان شخص از من طلب دارد» اينها غير از وصيّت است و از ثلث حساب نمى‏شوند.

وصیت به وقف [شرایط وقف ]

پرسش : آیا وصیت به وقف صحیح است و اگر وصیت به وقف با وصایای دیگر بیشتر از ثلث باشد چگونه باید به وصایا عمل شود؟
پاسخ : اگر كسى وصيّت كند «بعد از من فلان محل يا فلان چيز را وقف كنيد»، اين وصيّت را مانند ديگر وصاياى ميّت از ثلث حساب مى‏كنيم و بر ورثه لازم است به اين وصيّت و ديگر وصايا عمل كنند و اگر مجموع آنها از ثلث بيشتر بود به نسبت از هر كدام كم مى‏كنيم تا به قدر ثلث برسد.

خارج شدن موقوفه از ملکیت مالک [شرایط وقف ]

پرسش : آیا کسی که چیزی را وقف می کند می تواند آن را بفروشد یا ببخشد یا به ارث برسد؟
پاسخ : هرگاه كسى چيزى را وقف كند از ملك او خارج مى‏شود نه او، و نه ديگران نمى‏توانند آن را بفروشند، يا ببخشند و هيچ كس از آن ارث نمى‏برد، ولى در بعضى از موارد فروختن آن جايز است.

وقف قسمتی از ملک [شرایط وقف ]

پرسش : آیا وقف کردن قسمتی از خانه یا باغ جایز است ؟
پاسخ : وقف مشاع جايز است، يعنى مى‏توان مثلًا، دو دانگ از خانه يا مزرعه‏اى را وقف كرد

راههای اثبات وقف [شرایط وقف ]

پرسش : وقف از چه راههایى ثابت مى شود؟
پاسخ : اثبات وقف بودن یا از طریق علم و شهرت در محل است و یا بیّنه شرعیّه (دو شاهد عادل) و تنها با ادّعا و حتّى وقف نامه هاى مشکوک چیزى ثابت نمى شود، مگر آن که وقف نامه مورد اعتماد باشد.

شرایط مال وقفی [شرایط وقف ]

پرسش : مالی که وقف شده چه شرایطی باید داشته باشد؟
پاسخ : شرایط موقوفه عبارتند از 1- ملک واقف باشد 2- عين باشد 3 - معلوم و معين باشد 4- قابل انتفاع يا منفعت باشد.

وقف منافع [شرایط وقف ]

پرسش : آیا منافع مال را می توان وقف نمود؟
پاسخ : وقف باید چیزی باشد که عین آن باقی بماند و از منافع آن استفاده شود بنابراین منافع مالی مانند حمل گوسفند را می توان وقف کرد که از شیر و پشمش استفاده کنند ولی وقف منافعی مانند میوه که اصل آنها باقی نمی ماند صحیح نیست.

لزوم قبض در وقف [شرایط وقف ]

پرسش : آيا قبض در وقف لازم است؟
پاسخ : بين وقف خاص و عام تفاوت وجود دارد. در وقف خاص مانند وقف بر اولاد يا وقف بر فرد خاصّي قبض به موقوف عليهم لازم است و اگر نسلاً بعد نسل است بايد به نسل موجود تحويل داده شود. ولي در وقف عام مانند مسجد و مدرسه و امثال آن قبض لازم نيست. هرچند احتياط مستحب آن است كه پس از خواندن صيغه آن را در اختيار كسانى كه وقف براى آنها شده قراردهند تا وقف كامل گردد.

زمان محقق شدن وقف [شرایط وقف ]

پرسش : آیا در صیغه وقف می توان تحقق وقف را به بعد از فوت موکول کرد؟ و یا می توان در وقف شرط کند تا مدتی توسط خود واقف مورد استفاده قرار گیرد؟ و یا می توان وقف را برای مدت مشخصی محدود کرد؟
پاسخ : 1.کسى که مالى را وقف مى کند بنابر احتیاط مستحب باید از همان موقع خواندن صیغه وقف کند، و اگر مثلاً بگوید این مال بعد از وفات من وقف باشد اشکال دارد. 2. ولی می توان مالی را برای همیشه وقف کرد مشروط بر اینکه مثلاً چند سال اوّل منافعش در اختیار واقف یا شخص دیگری باشد و در موقوفه مصرف نشود. 3. کسى که مالى را وقف مى کند باید براى همیشه مال را وقف کند یعنی اگر بگوید از حالا تا ده سال وقف باشد، اشکال دارد

تغییر در تولیت توسط واقف [متولی]

پرسش : وقتى باغى وقف گرديده و در اختيار ذكور و اناث قرار گرفته، آيا واقف مى‌تواند براى بار دوم و پس از گذشت مدت مثلا 11 سال مجدداً تغييرى در توليت آن ايجاد نمايد؟
پاسخ : هنگامى كه وقف تمام شود و متولّى در وقفنامه اوّليه تعيين شده باشد هيچ كس حتّى واقف نمى‌تواند آن را شرعاً تغيير دهد، مگر اين كه ثابت شود متولّى منصوص صلاحيّت ندارد، كه در اين صورت متولى جديد از سوى حاكم شرع تعيين مى‌شود.

لزوم تعیین تولیت در مسجد دارای مستغلات [متولی]

پرسش : آيا مسجد نياز به متولّى دارد، يا توليت مربوط به مستغلّات مسجد است؟
پاسخ : توليت مربوط به مستغلّات مسجد است. بنابراين، مسجدى كه مستغلّات ندارد نيازى به توليت ندارد.

اگر متولی معین شده فاقد صلاحیت باشد [متولی]

پرسش : باغی را اینگونه وقف کرده اند که اگر از خاندان فرد خاصی کسی روحانی شود و چنانچه در فلان مسجد مشغول تبلیغ باشد به مقدار نیاز از درآمد و یا محصول آن استفاده کند و مابقی را به مصرف فقرا برساند. حال سوال این که: 1. آیا این وقف خاص است و یا وقف عام؟ 2.در هر دو صورت اگر روحانی که متولی این باغ شده تخلفی کند و صلاحیت تولیت موقوفه رانداشته باشد تکلیف چیست؟ 3. سوال دیگر محدوده نیاز روحانی و یا موقف علیه در چه حدی می باشد؟
پاسخ : 1. بخشی عام و بخشی خاص است. 2. در فرض سوال باید درآمد موقوفه را صرف نیازمندان کنید. 3. در حد یک زندگی ساده و خالی از تشریفات.

خیانت کردن متولی در موقوفه [متولی]

پرسش : چنانچه متولی در اجرای وقف مرتکب خیانت شود چه حکمی دارد؟
پاسخ : هرگاه در اوقاف عمومى متولّى خيانت كند و عايدات آن را به مصرفى كه معيّن شده نرساند، حاكم شرع بايد متولّى امينى براى آن معيّن نمايد يا در كنار او بگذارد و اگر متولّى وقف خاص خيانت كند، حاكم شرع با موافقت طبقه موجود براى آنها متولّى تعيين، يا ضميمه مى‏كند.

انصراف متولی و تعیین وکیل [متولی]

پرسش : هرگاه متولی موقوفه به عللی نتواند و یا نخواهد به تولیت خود ادامه دهد، آیا می تواند فردی امین و مدیر را به عنوان متولی یا وکیل خود تعیین نماید؟
پاسخ : تنها می تواند کسی را به عنوان وکیل انتخاب کند و تعیین تولیت در اینگونه موارد به دست حاکم شرع است.

حق الزّحمه ی متولّی [متولی]

پرسش : اگر واقف حق التولیه را مشخص نکرده باشد، آیا حق التولیه اندازه ی معینی دارد یا بستگی به عرف و قوانین موضوعه در سازمان اوقاف دارد؟
پاسخ : متولی می تواند حق الزحمه خود را طبق نظر کارشناس بگیرد.

نوع وقف بر امام معصوم علیه السلام [وقف خاص ]

پرسش : وقف بر امام حسين عليه‏ السلام وقف عام است يا خاص؟
پاسخ : مصرف این وقف خاص امام حسین علیه السلام است.

عدم جواز تبدیل وقف خاص به وقف عام [وقف خاص ]

پرسش : آیا می توانیم وقف خاص را بعد از تنظیم وقف نامه و قبض موقوفه، تبدیل به وقف عام نمائیم؟ یا ماهیت وقف و مفاد وقف نامه را تغییر دهیم؟
پاسخ : جایز نیست.

موقوفه خاصی که موقوف علیه آن قابل شناسایی نیست [وقف خاص ]

پرسش : قرآن خطی موجود است که وقف اولاد می باشد که متاسفانه اولاد واقف نامعلوم هستند و در حال حاضر آن قرآن در اختیار شخصی است که به علت نیاز مالی قصد فروش آن را دارد؛ شخص دیگری تصميم دارد آن را خريدارى نموده و به جهت حفظ و نگهداری به آستان قدس رضوی تقديم نمايد؛ آیا این کار جایز است؟
پاسخ : اگر موقوفٌ عليهم به هيچ وجه قابل شناسايى نيستند، همگان می توانند آن قرآن را قرائت كنند و سپردن آن به جايى كه اصلًا قرائت نمى‏ شود، اشكال دارد؛ مگر اين كه قرآن بسيار نفيسى باشد كه بيم از دست رفتن آن برود.

عدم امکان تغییر املاک وقفی بعد از تحقق وقف [فروش و تبدیل و تغییر موقوفه ]

پرسش : آیا می توان املالی که وقف شده را به هر نحوی تغییر دارد؟
پاسخ : بعد از تحقّق وقف، املاك وقفى را نمى‌توان تغيير داد مگر اينكه ضرورتى ايجاب كند؛ مثلاً ملك موقوفه در آن شرايط هيچ فايده‌اى براى مصارف وقف نداشته باشد. بنابراین چنانچه در حال و آينده نياز به استفاده از آن مكان مطابق نيّت واقف نباشد (مثل آب‌انبار در زمان ما) مى‌توان براى ساير كارهاى عامّ المنفعه از آن استفاده كرد. و در صورتى كه امكان استفاده از آن مكان نباشد مى‌توانند آن را بفروشند و مكان ديگرى خريده و از آن براى كارهاى عام‌المنفعه استفاده كرد.

حیطه مسئولیت واقف و متولی در مساجد و حسینیه ها [متولی]

پرسش : حیطه مسئولیت واقف و متولی در امثال مسجد و حسینه تا چه حد می باشد؟
پاسخ : بعد از تحقق وقف در مورد انتخاب امام جماعت يا عزل او نه متولّى و نه واقف هيچ كدام حقى ندارد و اين حق مردم است و نظر آنها ملاك است. حيطه مسؤوليت متولّى رسيدگى به موقوفات مسجد است. پس متولّى، واقف يا هر شخص ديگرى بعد از تحقق وقف حق دخالت در برنامه ريزى‏ها و فعاليتهاى اين اماكن را ندارند و اين حق مردم است و رضايت آنها در چنين امورى ملاك است.

تعیین متولی برای موقوفه [متولی]

پرسش : متولی در وقف چگونه تعیین می شود؟
پاسخ : هرگاه براى چيزى كه وقف كرده متولّى معيّن كند، بايد مطابق قرارداد او رفتار نمايد و اگر معيّن نكند اگر از قبيل اوقاف عامّه (مانند مسجد و مدرسه) باشد تعيين متولّى وظيفه حاكم شرع است و اگر وقف خاص باشد (مانند ملكى كه وقف بر اولاد است) در مورد كارهايى كه مربوط به مصلحت وقف و منفعت طبقات بعد مى‏باشد، احتياط آن است كه نسل موجود و حاكم شرع با موافقت يكديگر تعيين متولّى كنند و اگر تنها مربوط به منافع طبقه موجود است اختيار آن با خود آنهاست در صورتى كه بالغ باشند و اگر بالغ نباشند اختيار با ولىّ آنهاست.

جشن های روز نهم ربیع الاول [مناسبت ها]

پرسش : چند سالى است بعضى از هیأتهاى مذهبى توسط بعضى از مداحان، نهم ربیع الاوّل را جشن مفصّلى مى گیرند و تا دیر وقت (شبها) جلسات جشن دارند و متأسفانه کمتر مسائل شرعى رعایت مى شود. با توجّه به این مقدّمه به سؤالات زیر پاسخ دهید: الف) نظر شما راجع به این جلسات چیست؟ آیا شرکت کنیم؟ ب) آیا ائمّه اطهار(علیهم السلام) هم در این ایّام جشن مى گرفتند و شادى داشته اند؟ ج) آیا حدیث رفع قلم نسبت به این ایّام صحیح است و افراد آزادند هر کار خلافى را انجام دهند؟ د) با چه بیان و دلیلى مى توان اینها را قانع کرد؟ با چه مدارکى؟
پاسخ : در این جا نکاتى باید مورد توجّه قراد گیرد: الف) تولّى دوستان اهل بیت عصمت(علیهم السلام) و تبرّى از دشمنان آنها، جزء ارکان مذهب ماست. ب) نباید کارى کرد که شکاف در صفوف مسلمین بیفتد. ج) نباید به نام مقدّس اهل بیت(علیهم السلام) مجالس مشتمل بر گناه تشکیل داد. د) حدیث رفع قلم مخصوص به کودکان نابالغ و دیوانه ها و حالت خواب است و معاذ الله که ائمّه معصومین(علیهم السلام) اجازه ارتکاب گناه به افراد در این ایّام یا غیر این ایّام را داده باشند.
تعداد صفحات : 537