ویژگی های ممتاز حضرت خدیجه «سلام الله علیها» از منظر معظم له

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 
makarem news

یادداشت روز:

ویژگی های ممتاز حضرت خدیجه «سلام الله علیها» از منظر معظم له

خدیجه؛ اولین زن مسلمان/ سلام جبرییل بر حضرت خدیجه/ اموال حضرت خدیجه ؛ پشتیبان مالی دین/ خدیجه ؛ آرام جان پیامبر/ حضرت خدیجه؛ محبوبه پیامبر/ ...و کجاست مثل خدیجه/ بانوی بهشتی/ حضرت خدیجه ؛ مادر امامت است

دهم رمضان سالروز رحلت حضرت خدیجه سلام الله علیها همسر وفادار پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و نخستین بانوی مسلمان است که نقش و جایگاهش در سخت ترین دوران تاریخ اسلام بر کسی پوشیده نیست؛ به نحو.ی که می توان آن حضرت را بزرگ ترين و فداكارترين و با فضيلت ترين زنان اسلام دانست.[1]

اهمیت این مسأله از آن جهت است که بعضی ها در مقایسه زنان پیغمبر با یکدیگر در اشتباه هستند درحالی که حضرت خدیجه سلام الله علیها برترین زن پیامبر بود چرا که ویژگی های بارزی که حضرت خدیجه سلام الله علیها داشت هیچ یک از زنان پیغمبر نداشتند.[2]

بر این اساس، تبیین ویژگی ها و فضايل آن بانوى بزرگ اسلام، مى تواند بیش از پیش این مهم را تبیین کرده و از سوی دیگر لزوم الگو پذیری زنانِ عصر حاضر از آن حضرت را اثبات نماید.[3]

خدیجه؛ اولین زن مسلمان

اين بحث مهمى است كه «اول من آمن» (نخستين كسى كه به پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله ايمان آورد و دست بيعت در دست او گذاشت) كه بود؟تمام امت اسلامى متفق اند كه از ميان زنان، خديجه كبرى عليها السلام نخستين نفر بود که تصديق پيامبر اسلام عليهم السلام كرد، و با او بيعت نمود؛ و با او نماز خواند و ركوع و سجود بجا آورد.[4]

آری در آن روزى كه اسلام غريب بود و پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله يكّه و تنها بود فقط «خديجه » همسر با وفايش به او ايمان آورده بود، حال آنکه اظهار اسلام در برابر مشركان متعصّب بسيار خطرناك بود[5]، لذا آن حضرت در پيشرفت اسلام، به عنوان پيشگام ترين پيشگامان شركت داشته ، و براى پيشرفت اسلام و اجراى حق و عدالت، بزرگ ترين فداكارى ها را به منصۀ ظهور رسانده است.[6]

در این میان، روايات فراوانى وارد شده كه طبق اين روايات اوّلين نفر از زنان كه به اسلام گرويد، حضرت خديجه عليها السلام بوده است.[7]

اين مطلب در ميان تمام دانشمندان اسلامى از شيعه و سنّى از واضحات محسوب مى شود. چندين نفر از علماى اهل سنّت نسبت به مطلب فوق ادّعاى اجماع كرده اند؛ از جمله ابن عبد البر، از دانشمندان معروف اهل سنّت مى گويد:«اتّفقوا على ان خديجة اوّل من آمن باللَّه و رسوله و صدّقته فيما جاء به، ثم علىٌّ بعدها[8]؛ دانشمندان مسلمان اتّفاق نظر دارند كه (از زنان) خديجه اوّلين كسى بود كه به خداوند و پيامبرش ايمان آورد و دين اسلام را تصديق نمود و پس از او (از مردان) على (اوّلين كسى بود كه) ايمان آورد».[9]

هم چنین ابو احمد جرجانى شافعى، در كتاب الكامل فى الرجال از مالك بن الحوريث نقل مى كند كه مى گويد: «كانَ عَلِىٌّ اوَّلَ مَنْ اسْلَمَ مِنَ الرِّجالِ وَخَديجَةُ اوَّلَ مَنْ اسْلَمَ مِنَ النِّساءِ؛على عليه السلام نخستين كسى از مردان بود كه اسلام آورد وخديجه نخستين كسى از زنان بود كه ايمان آورد».[10]،[11]

سلام جبرییل بر حضرت خدیجه سلام الله علیها

از راویانی که مورد تایید شیعه و سنی است روایت ابوسعید خدری از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است که می گوید: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: وقتی که در شب معراج، جبرئیل مرا به سوی آسمان ها برد و سیر داد، هنگام مراجعت به جبرئیل گفتم: «آیا حاجتی داری؟» جبرئیل گفت: «حاجت من این است که سلام خدا و سلام مرا به خدیجه سلام الله علیها برسانی.»[12]

پیامبر صلی الله علیه و آله وقتی که به زمین رسید، سلام خدا و جبرئیل را به خدیجه سلام الله علیها ابلاغ کرد، خدیجه سلام الله علیها گفت:«ان الله هو السلام، و منه السلام، و الیه السلام، و علی جبرئیل السلام؛ همانا ذات پاک خدا سلام است، و از او است سلام، و سلام به سوی او باز گردد و بر جبرئیل سلام باد.»[13] که این روایت بیانگر مقام بالای این بانو است.[14]

اموال حضرت خدیجه سلام الله علیها؛ پشتیبان مالی دین

در همه دنيا معمول است هر گاه بخواهند شخص بزرگ، يا كشورى را منزوى كنند او را در محاصره اقتصادى قرار مى دهند كه در تاريخ اسلام در داستان «شعب ابوطالب» و محاصره شديد اقتصادى مسلمين از سوى مشركان قريش آمده است.[15]لیکن اموال خديجه (عليها السلام) پشتوانه اى براى پيشرفت اسلام در آغاز نبوّت پيامبر اسلام (صلى الله عليه وآله) بود.[16]

لذا به بیان قرآن کریم، مال و ثروت ابزار خوبى براى دستيابى به نيكي ها و خوبى هاست و شايد به همين دليل در کلام وحی آمده است: «... انْ تَرَكَ خَيْراً الوَصيَّةُ»[17] مفسّرين «خير» را در اين آيه به مال و ثروت تفسير كرده اند. همانند حضرت خديجه عليها السلام كه همه ثروت خود را براى تبليغ اسلام در اختيار پيامبر صلى الله عليه و آله قرار داد.[18]

و یا خداوند در فراز قرآنی دیگر مى فرمايد:«و وجدك عائلا فاغنى[19]؛و تو را فقير يافت و بى نياز كرد»؛ واژه «عائلًا» به معناى عيالمند و خانوار پرجمعيّت است، و از آنجا كه معمولًا افراد عائله مند فقير و تهى دستند، و به تعبير ديگر عائله مندى و فقر لازم و ملزومند، بدين جهت در اينجا به فقر و ندارى تفسير شده است.[20]

خداوند فقر و تهيدستى پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله را در قبل از بعثت با ثروت حضرت خديجه عليها السلام، و پس از بعثت و رونق گرفتن اسلام با غنائم جنگى، مرتفع ساخت[21]

آری از جمله افتخارات این بانوی بزرگوار این است که تمام دارایی و وجود خود را برای اسلام و در حمایت پیامبر صلی الله علیه و آله بکار گرفت.[22]

خدیجه سلام الله علیها؛ آرام جان پیامبر

حضرت خدیجه خدیجه سلام الله علیها تنها زنی است که در دوران سخت و طوفانی یعنی 15 سال قبل از اسلام و 10 سال پس از اسلام یار و همراه حضرت محمد صلی الله علیه و اله بود.[23]

هیچ یک از زنان رسول خدا این دوران را درک نکردند و تنها ایشان مقاومت و در مقابل تمام مشکلات ایستادگی کرد.[24]

در تبیین این مهم باید گفت در آن روزگار كه مسلمانان دوران آمادگى خود را در مكه مى گذراندند، محيط زندگى آنان سخت طوفانى و شرايط فوق العاده بحرانى بود.[25]

آغاز اسلام بود، مسلمانان در اقليّت قرار داشتند، وتمام قدرت و نيرو و حاكميت و ثروت در دست دشمنان بى رحم و بى منطق اسلام بود و هر كارى مى خواستند، مى كردند.[26]

آزارى نبود كه بر سر مسلمانان نياوردند، و جسارت و توهينى نبود كه نسبت به مقام شامخ پيامبر صلى الله عليه وآله روا ندارند.[27]

این اذیت ها از سوی مشرکان در حالی بود که پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله همواره مشركان مكّه را با بيان شيرين و دلايل روشن به اسلام فرا مى خواند، و آنها هم مرتّب حضرت را تهديد و آزار و اذيّت مى كردند، به گونه اى كه يكى از كارهاى هميشگى حضرت [28]خديجه پس از بازگشت پيامبر صلى الله عليه و آله به منزل، بستن زخم هاى ناشى از پرتاب سنگ و چوب توسّط مشركان بود.[29]

آری حضرت «خديجه » بر زخم هاى قلب و جسم پيامبر (صلى الله عليه وآله) مرهم مى نهاد، و غبار غم و اندوه را با فداكاري هايش، با محبّت و صفايش، با همدردى و دلسوزى اش، از قلب مبارك پيامبر مى زدود.[30]

هم چنین وقتی مسلمانان مكّه به شعب ابيطالب تبعید شدند، جايى كه مسلمانان نه سرپناهى داشتند، و نه موادّ غذايى كافى در اختيارشان بود، و نه ارتباطى با مكّه و اهل آن داشتند. در آن جا بود كه حتّى شخصيّت ثروتمندى همچون خديجه به مانند دیگران غذاى كافى براى خوردن نداشت. تابش مستقيم نور آفتاب در سرزمين عربستان كه نزديك خط استواست باعث مى شد كه پوست صورت برخى مسلمانان كنده شود! حضرت خدیجه سلام الله علیها نیز به همراه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و دیگر مسلمانان سه سال در آن منطقه با تمام فشارها و سختى ها و كم ترين امكانات سوختند و ساختند، امّا اجازه ندادند شعله چراغ اسلام خاموش شود.[31]

اینگونه است که وقتی حضرت خدیجه سلام الله علیها و حضرت ابوطالب علیه السلام، اين دو يار وفادار، و دو شخصيت بزرگ و انسان هاى ايثارگر، وقتی در سال دهم بعث به فاصله كمى چشم از جهان پوشيدند، پيغمبر صلى الله عليه وآله را در مرگ خود عزادار ساختند، و رسول خدا (صلى الله عليه وآله) از اين نظر تنها ماند.[32]

شدت اندوه آن حضرت در سوگ اين دو شخصيت كه به حق هر كدام سهم قابل ملاحظه اى در پيشرفت اسلام داشتند از اين جا روشن مى شود كه آن سال را «عام الحزن» يعنى «سال غم و اندوه» نام نهادند.[33]

حضرت خدیجه؛ محبوبه پیامبر صلی الله علیه و آله

در زندگى پيامبراكرم صلى الله عليه و آله و امامان عليهم السلام موارد متعدّدى ديده مى شود كه از افراد نيكوكار قدردانى و تشكّر مى كردند[34] از جمله امتیازات آن بانوی بزرگوار این است که تنها زنی بودند که پیامبر صلی الله علیه و آله بعد از وفاتش دائما به یاد وی بود.[35]

از جمله پيامبراكرم صلى الله عليه و آله به پاس خدمات حضرت خديجه عليها السلام همواره از او ياد مى كرد و از خدمت هاى او قدردانى و تشكّر مى نمود و بر او درود مى فرستاد و از درگاه خدا براى او طلب آمرزش مى نمود و مى فرمود: خديجه وقتى به من پيوست كه همه از من دور مى شدند. او در راه اسلام، هرگز مرا تنها نگذاشت و همواره از من حمايت نمود. خدا او را رحمت كند.[36]،[37]

آن حضرت پس از وفات خدیجه سلام الله علیها و در دوران سکونت در مدینه، چنان از یاد خدیجه سلام الله علیها خشنود می شد که هنگام ذبح گوسفند، حتماً خود را مقید می دانست سهمی از گوشت را برای دوستان خدیجه سلام الله علیها بفرستد و در توجیه آن چنین می گفت که: «انی لاحبّ حبیبها؛ من دوستان [خدیجه ] را نیز دوست دارم.[38]

محبت پیامبر صلی الله علیه و آله به خدیجه سلام الله علیها چنان بود که برخی از زنان آن حضرت همچون عایشه اعتراض نموده و می گفت: «چرا این قدر یاد خدیجه سلام الله علیها می کنی؟ مگر او پیر زنی نبود که خدا بهتر از او را نصیب تو کرده است؟ اين سخن به قدرى بر پيامبر ناگوار آمد كه از شدت غضب مو بر تنش راست شد و فرمود:به خدا سوگند كه هرگز همسرى بهتر از او نداشتم، او زمانى ايمان آورد كه مردم كافر بودند و زمانى اموالش را در اختيار من گذاشت كه مردم همه از من بريده بودند![39]،[40]

...و کجاست مثل خدیجه

پيغمبر گرامى اسلام (صلى الله عليه وآله) در مراسم جشن عروسی حضرت علی علیه السلام وحضرت زهرا سلام الله علیها بیش از پیش به مقام و منزلت حضرت خدیجه سلام الله علیها اشاره نمود.[41]

«امّ سلمه» و «امّ ايمن» كه دو زن با شخصيت در اسلام بودند و علاقه بسيارى به بانوى بزرگ فاطمه زهرا عليها السلام داشتند خدمت پيامبر صلى الله عليه وآله آمدند و چنين گفتند: اى پيامبر گرامى خدا! راستى اگر خديجه زنده بود با تشكيل مراسم جشن عروسى فاطمه چشمانش روشن مى شد، چنين نيست؟[42]

رسول خدا صلى الله عليه وآله از شنيدن نام آن بانوى فداكار، اشك در چشمانش حلقه زد، و به ياد آن همه مهربانى ها و ايثارگرى هاى خديجه افتاد و فرمود: كجا مانند خديجه زنى پيدا مى شود؟ آن روز كه همه مردم مرا تكذيب كردند، او مرا تصديق نمود و تمام ثروت و زندگى خود را براى نشر آيين خداوند در اختيار من گذارد. او همان بانويى بود كه خداوند به من دستور داد به او مژده دهم كه قصرى از زمرّد در بهشت برين به او عنايت خواهد فرمود.[43]

بانوی بهشتی

ر روايتى از رسول خدا ص مى خوانيم:«افضل نساء اهل الجنة خديجة بنت خويلد، و فاطمة بنت محمد (ص)، و مريم بنت عمران، و آسيه بنت مزاحم، امرأة فرعون!؛ برترين زنان اهل بهشت چهار نفرند«خديجه » دختر خويلد و« فاطمه» دختر محمد صلی الله علیه و آله و«مريم» دختر عمران و« آسيه «دختر مزاحم همسر فرعون»[44]

سخن آخر:(حضرت خدیجه سلام الله علیها؛ مادر امامت است)

توضيح اين كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله دو فرزند پسر از بانوى اسلام «خديجه » داشت:يكى «قاسم» و ديگرى «طاهر» كه او را «عبداللَّه» نيز مى ناميدند، و هر دو در «مكّه» از دنيا رفتند، و پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله فاقد فرزند پسر شد، اين موضوع زبان بدخواهان «قريش» را گشود، و كلمه «ابتر» را براى حضرتش انتخاب كردند.[45]،[46]

آنها طبق سنت خود، براى فرزند پسر اهميت فوق العاده اى قائل بودند، او را تداوم بخش برنامه هاى پدر مى شمردند، بعد از اين ماجرا، آنها فكر مى كردند با رحلت پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله برنامه هاى او به خاطر نداشتن فرزند ذكور، تعطيل خواهد شد و خوشحال بودند.[47]

لیکن در روايتى كه اهل سنّت و شيعه هر دو بر آن تأكيد دارند مى خوانيم: پيامبر صلى الله عليه وآله در شب معراج از بهشت عبور مى كرد، جبرئيل از ميوه درخت طوبى به آن حضرت داد، و هنگامى كه پيامبر صلى الله عليه وآله به زمين بازگشت، نطفه فاطمه زهرا عليها السلام از عصارۀ آن ميوه بهشتى در رحم خدیجه سلام الله علیها منعقد شد.[48]

لذا در حديث مى خوانيم كه پيامبر صلى الله عليه وآله فاطمه عليها السلام را بسيار مى بوسيد، روزى همسرش عايشه بر اين كار خرده گرفت كه چرا اين همه دخترت را مى بوسى؟[49]

پيامبر صلى الله عليه وآله در جواب فرمود: «من هر زمان فاطمه را مى بوسم، بوى بهشت برين را از او استشمام مى كنم».[50]،[51]

و به اين ترتيب اين مولود بزرگ ازعصاره پاك ميوه هاى بهشتى و از پدرى همچون پيامبر صلى الله عليه وآله، و مادر ايثارگر و فداكارى همچون «خديجه» در روز بيستم جمادى الثانى گام به اين دنيا نهاد، و طعن و سرزنش هاى مخالفين كه پيامبر را بدون «نسل جانشين» مى پنداشتند، همگى نقش بر آب شد، و به مضمون سوره «كوثر» فاطمه زهرا چشمه جوشان براى ادامه دودمان پيامبر و ائمه هدى و خير فراوان در طول قرون و اعصار تا روز قيامت شد.[52]

از آنجا که نسل پیامبر صلی الله علیه و آله از حضرت زهرا سلام الله علیها است و ایشان نیز دختر حضرت خدیجه سلام الله علیها و در دامان پاک وی پرورش یافته است؛ لذا خدیجه سلام الله علیها در یک کلام مادر امامت محسوب می شود.[53]

این مدّعا موید کلام نورانی پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله است که در روایتی به صراحت ایشان را «ظرف امامت» نامید؛روزی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بر فاطمه علیهاالسلام وارد شد و او را آشفته و بی قرار یافت. به فاطمه علیهاالسلام فرمود: «چرا نگرانی؟» فرمود: «عایشه بر مادرم فخر می فروشد و می گوید با مردی پیش از شما آشنا نبوده است، حال آنکه مادر من در میان سالی با شما ازدواج کرده است.» رسول خدا صلی الله علیه و آله رو به فاطمه علیهاالسلام کرد و فرمود: «بدان که مادر تو «ظرف امامت» و محل پیشوایی امت من است».[54]،[55]

پژوهش؛ تهیه و تنظیم؛ معاونت تحریریه خبر پایگاه اطلاع رسانی

دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی makarem.ir


[1] تفسير نمونه ؛ ج 17 ؛ ص303.

[2] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی؛ سلسله جلسات تفسیر قرآن کریم؛ شبستان امام خمینی رحمه الله علیه؛ حرم مطهر کریمه اهل بیت(ع)؛9/5/1391.

[3] كليات مفاتيح نوين ؛ ص618.

[4] پيام قرآن ؛ ج 9 ؛ ص324.

[5] پيام امام امير المومنين عليه السلام ؛ ج 5 ؛ ص423.

[6] ترجمه گويا و شرح فشرده اى بر نهج البلاغه ؛ متن وترجمه(ج 1) ؛ ص390.

[7] آيات ولايت در قرآن ؛ ص357.

[8] الاستيعاب؛ ج 2؛ ص 457،( به نقل از الغدير؛ ج 3؛ ص 238).

[9] آيات ولايت در قرآن ؛ ص357.

[10] الكامل فى الرجال؛ ج 6؛ ص 2378.

[11] پيام قرآن ؛ ج 9 ؛ ص328.

[12] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی؛ سلسله جلسات تفسیر قرآن کریم؛ شبستان امام خمینی رحمه الله علیه؛ حرم مطهر کریمه اهل بیت(ع)؛9/5/1391.

[13] کشف الغمه؛ ج 2؛ ص 133، بحار؛ ج 16؛ ص 7؛ ج 18؛ ص 385.

[14] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی؛ سلسله جلسات تفسیر قرآن کریم؛ شبستان امام خمینی رحمه الله علیه؛ حرم مطهر کریمه اهل بیت(ع)؛9/5/1391.

[15] زهرا (ع) برترين بانوى جهان ؛ ص112.

[16] آيات ولايت در قرآن ؛ ص357.

[17] سوره بقره؛آیۀ180.

[18] مثالهاى زيباى قرآن ؛ ج 1 ؛ ص83.

[19] سورۀ ضحی؛ آیۀ8.

[20] سوگندهاى پر بار قرآن ؛ ص413.

[21] همان.

[22] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی؛ سلسله جلسات تفسیر قرآن کریم؛ شبستان امام خمینی رحمه الله علیه؛ حرم مطهر کریمه اهل بیت(ع)؛9/5/1391.

[23] همان.

[24] زهرا (ع) برترين بانوى جهان ؛ ص29.

[25] همان.

[26] همان.

[27] همان.

[28] قهرمان توحيد، شرح و تفسير آيات مربوط به حضرت ابراهيم (ع) ؛ ص57.

[29] همان؛ ص 58.

[30] زهرا (ع) برترين بانوى جهان، ص 30.

[31] داستان ياران: مجموعه بحث هاى تفسيرى حضرت آيت الله العظمى مكارم شيرازى (مدظله) ؛ ص80.

[32] زهرا (ع) برترين بانوى جهان، ص: 30.

[33] همان.

[34] گفتار معصومين(ع) ؛ ج 1 ؛ ص74.

[35] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی؛ سلسله جلسات تفسیر قرآن کریم؛ شبستان امام خمینی رحمه الله علیه؛ حرم مطهر کریمه اهل بیت(ع)؛9/5/1391.

[36] بحارالانوار؛ ج 16؛ ص 12، اسدالغابة؛ ج 5؛ ص 438.

[37] گفتار معصومين(ع)، ج 1، ص: 75.

[38] الاصابة؛ ج 8؛ ص 103.

[39] «استيعاب» و«صحيح بخارى» و«مسلم»( طبق نقل المراجعات؛ ص 229؛ ن 72).

[40] تفسير نمونه ؛ ج 17 ؛ ص303.

[41] زهرا (ع) برترين بانوى جهان ؛ ص41.

[42] همان؛ ص 42.

[43] همان.

[44] «در المنثور»؛ ج 6؛ ص 246.

[45] پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله صاحب فرزند ذكور ديگرى به نام« ابراهيم» از« ماريه قبطيه» در« مدينه» در سال هشتم هجرت شد، ولى اتفاقاً او نيز قبل از آن كه به دو سالگى برسد چشم از دنيا پوشيد و وفات او قلب پيامبر صلى الله عليه و آله را آزرد.

[46] شان نزول آيات قرآن، ص 519.

[47] تفسير نمونه ؛ ج 27 ؛ ص369.

[48] زهرا (ع) برترين بانوى جهان ؛ ص20.

[49] همان.

[50] اين حديث را با مختصر تفاوتى« سيوطى» در« درّ المنثور» و« طبرى» در« ذخائر العقبى» و« علىّ بن ابراهيم» در تفسير خود نقل كرده اند. گرچه معروف است كه معراج در سال هاى آخر توقف پيامبر( صلى الله عليه وآله) در مكه بوده، ولى بطورى كه از بعضى روايات استفاده مى شود معراج مكرر اتفاق افتاده است، بنابراين منافاتى با تولّد بانوى اسلام در سال پنجم بعثت ندارد.

[51] زهرا (ع) برترين بانوى جهان ؛ ص20.

[52] همان؛ ص 21.

[53] همان.

[54] بحارالانوار، ج 43، ص 43.

[55] زهرا (ع) برترين بانوى جهان ؛ ص21.


تاریخ انتشار: « 1398/02/26 »
فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 473