مرکز پاسخگویی به احکام شرعی و مسائل فقهی

دروغ جایز نیست مگر در موارد ضرورت.

اگر قرینه‌ای بر تخیّلى بودن آن وجود داشته باشد مانعى ندارد.

با توجه به این‌که این پاسخ‌ها جنبه تعارف و تشریفات دارد و معمولاً معنی حقیقی آن قصد نمی‌شود و منظور خوب نسبی است نه خوب مطلق اشکالی ندارد.

در فرض سؤال اگر راه منحصر به این باشد عیب ندارد.

انسان تا یقین نداشته باشد، نباید چیزى را به‌صورت قطعى بیان کند; بلکه باید به‌عنوان احتمال بیان کند، مگر این‌که قرائنى وجود داشته باشد که آن بیان درواقع جنبه احتمالى دارد و در موارد امتحان انسان می‌تواند جوابى را که احتمال قوى به صحیح بودنش می‌دهد، بنویسد.

توریه آن است که انسان سخنى دوپهلو بگوید و قصدش چیزى باشد، ولى مخاطب چیز دیگرى بفهمد. مثل این‌که کسى پشت در خانه بیاید و بپرسد: آیا فلآن‌ کس در خانه است؟ و گوینده سخن در جواب بگوید: اینجا نیست و منظورش از «اینجا» پشت در باشد، ولى شنونده خیال می‌کند شخص موردنظر در خانه نیست؛ و این‌گونه توریه مشروط به حال ضرورت نیست; هرچند بهتر رعایت ضرورت است.

درصورتی‌که مخاطب بفهمد قصد جدی ندارد و شوخى می‌کند دروغ محسوب نمی‌شود؛ و دروغ مصلحتى آن است که دروغ، مصلحت مهم‌تری از راست گفتن داشته باشد، مانند دروغ گفتن براى اصلاح ذات البین.

راست اگر فتنه‌انگیز باشد و مفاسدى ایجاد کند باید از آن پرهیز کرد؛ خواه دروغش مصلحت‌آمیز باشد یا بیهوده؛ و ازآنجاکه این مطلب به‌قاعده اهم و مهم بازمی‌گردد، باید ضررهاى ناشى از دروغ و فواید آن را با یکدیگر مقایسه کرد آنچه واجد اهمیت بیشترى است انجام داد. در ضمن اگر بتوان از دروغ به توریه پناه برد، توریه مقدّم است و منظور از توریه سخنى است که دو معنى داشته باشد؛ شنونده معنایى را از آن تصوّر می‌کند که خلاف واقع است و باور می‌کند و مصلحت حاصل می‌شود، امّا گوینده معناى دیگرى را تصوّر می‌کند که مطابق با واقع است.

با توجّه به این‌که قبح ذاتي دروغ به‌صورت مقتضي است نه به‌صورت علّت تامّه، يعني شرايط و موانع می‌تواند در آن تأثير گذارد، جواز قسم دروغ مبتني بر مسئله اهم و مهم خواهد بود؛ يعني درجایی که اگر راست بگويد، هدف مهم‌تر شرعي به خطر می‌افتد، مجاز خواهد بود؛ در غیر این صورت نه.

هر زمان‌که انسان مطلبی را خلاف واقع به دیگری بگوید.

اگر آن‌ها واقعاً خوب هستند و او نسبت بدی داده تهمت‌زده و اگر بد هستند و مخاطب نمی‌دانسته غیبت کرده است.

قصد غیبت شرط نیست و به تعبیر دیگر هرگاه آنچه می‌گوید مصداق غیبت باشد قصد هم خودبه‌خود حاصل‌شده است.

هرگاه سخن از عیوب ظاهری او باشد که دیگران اطلاع دارند غیبت محسوب نمی‌شود هرچند احتیاط در ترک آن است.

اگر به‌قصد نهى از منکر باشد و اثر داشته باشد لازم است.

اگر عیب پنهانی کسی را برای شوهر خود بگوید و او اطلاع نداشته باشد غیبت است.