مالک فاضل دیه و گذشت از گرفتن آن
در مواردى كه قصاص قاتل، مشروط به ردّ فاضل ديه از سوى اولياى دم است فاضل ديه به چه کسی تعلق می گیرد؟ در صورتى كه به قاتل تعلق میگیرد، آيا مىتواند از حقّ خويش گذشت كند؟آيا انگيزه قاتل در حكم فوق تأثيرى دارد؟ مثلًا اگر انگيزه قاتل محروم كردن ورثه از ديه، يا خروج از بلا تكليفى و نجات از زندان باشد، (به هنگامى كه اولياى دم به دليل اعسار، قادر به پرداخت فاضل ديه نيستند، و از طرف ديگر نه حاضر به دريافت ديه هستند، و نه قاتل را عفو مىكنند.) آيا عفو در همه موارد صحيح است؟
فاضل ديه حقّ قاتل است، و از او به ورثه مى رسد. و قاتل مى تواند از دریافت آن گذشت كند و هر گونه انگيزه در عفو تاثیری در حکم ندارد و معيار عفو است.
مشکوک بودن قتل دو نفر توسط دو قاتل به صور مجزا
اگر دو مرد، دو مرد دیگر را بکشند ولی اعتراف نکنندکه هرکدام کدامیک راکشته است و قابل تفکیک نباشد و ولی دم یکی ازمقتولین از قصاص صرف نظرکند و ولی دم دیگری خواهان قصاص باشد؛ در مورداین دو متهم چگونه حکم می شود؟
اولیاء دمی که رضایت نداده اند می توانند دیه خود را بالمناصفه از آن دو بگیرند.
درخواست قصاص سه زن و یک مرد که مشترکا زنی را به قتل رساندند
اگر سه زن و یک مرد مشترکا زن مسلمانی را به قتل برسانند و اولیای دم زن خواهان قصاص همگی باشند مقدار دیه پرداختی چقدر است؟
اگر قاتلین مسلمان باشند معادل دیه کامله دو مرد را بپردازند که به نسبت میان ورثه تقسیم می شود.
حق انتخاب نوع دیه در صورت پرداخت دیه به صغیر از طرف ورثه کبیر
چنانچه در قصاص برخى از اولیاى میّت صغیر و برخى کبیرباشند و ورثه کبیر خواهان قصاص قاتل شوند، در این صورت باید سهم صغار را از دیه بپردازند، آیا ورثه کبیر مى توانند نوع دیه را از نظر جنس و قیمت تعیین نمایند یا براى رعایت غبطه صغار، قیّم آنها، یا دادگاه، باید سهم الدیّه صغار را از جنس گرانتر (مانند گاو و گوسفند) تعیین کند؟
تعیین نوع دیه به اختیار کسانى است که مى خواهند دیه را به صغیر بپردازند.
انتخاب نوع دیه
در صورت پرداخت دیه از ناحیّه جانى، انتخاب نوع دیه به عهده پرداخت کننده است یا گیرنده؟
فردی که باید دیه بپردازد مخیر است بین آنها؛ مگر آنکه برای دیه گیرنده قابل استفاده نباشد.
مطالبه دیه برای اجرای حکم قصاص نفس
بعضا در دادگاه های ایران از شاکی برای اجرای حکم اعدام کسی که به قصاص نفس محکوم شده دیه طلب می کنند و اگر ولی دم نتواند دیه را بپردازد مجرم از قصاص جان سالم به در می برد. آیا این این امر ریشه فقهی دارد؟
در بعضی از موارد که شخص جانی و مجنی علیه برابری نداشته باشند مطالبه مقداری دیه می شود و اگر اولیا دم نتوانند دیه را به جانی بپردازند او قصاص نمی شود ولی باید دیه بدهد.
دیه و قصاص مردی که چند زن را کشته
اگر مردى چندین زن محقون الدّم را بکشد و برخى از اولیاى دم آنها خواهان قصاص و بعضى طالب دیه باشند، به چه ترتیب عمل خواهد شد؟
هرگاه بعضى قصاص کنند (مثلا اولیاى دم یکى از مقتولین فاضل دیه را بپردازد و قصاص کند) دیه بقیّه از اموال قاتل پرداخته مى شود.
نحوه محاسبه تفاضل دیه قاتلین محکوم به قصاص
در صورتی که سه زن و سه مرد مشارکتاً دو برادر و دو خواهر را عمداً به قتل برسانند، اگر اولیاء دم مقتولین بخواهند همه قاتلین را قصاص کنند به هر یک از قاتلین باید چه مقدار از دیه به عنوان تفاضل دیه داده شود؟
هر گاه سه مرد و سه زن مشترکا دو برادر و دو خواهر را به قتل برسانند و ولی آنها بخواهند همه آنها را قصاص کند مانعی ندارد ولی مقدار یک دیه و نصف را باید به طور مساوی به اولیای سه مرد بدهند ولی اولیای سه زن چیزی از آن نمی برند زیرا دیه آن چهار نفر (دو خواهر و دو برادر) مساوی با سه دیه کامل است و دیه شش نفر (سه مرد و سه زن) معادل چهار دیه و نصف است بنابراین فاضل دیه، یک دیه و نصف می شود که باید به اولیای آن سه مرد بدهند.
دریافت دیه و قصاص در صورت تعدد جنایت
آیا در جنایت عمدی می تواند برای قسمتی ازجنایت طلب قصاص کرده وبرای بخش دیگر دیه بگیرد؟
در صورتی که جنایات متعدد باشد مثل اینکه چند انگشت او را قطع کند مانعی ندارد.
مجازات قاتل بابت قتل عمد مادر به همراه جنین
چنانچه کسى با اسلحه و به قصد کشتن مادر و جنین، به طرف آنها شلیک کند و هر دو کشته شوند، آیا پدرِ حمل حقّ درخواست قصاص نفس جانى را دارد یا این که قتلِ عمدِ جنین فقط دیه دارد؟
قتل عمد جنین قصاص ندارد، بلکه فقط دیه دارد ولى اولیاى دم مى توانند پس از اخذ دیه جنین، نصف دیه کامله را به خاطر قتل مادر به ورثه جانى بپردازند و او را قصاص نمایند.
پرداخت نصف دیه مرد از بیت المال در قصاص مردی که زنی را کشته
از جایی نقل شده است که «چنانچه مردی زنی را به قتل برساند و خانواده زن بخواهند قصاص کنند، باید نصف دیه مرد را بپردازند و اگر توانایی پرداخت نداشته باشند در صورت اجازه حاکم شرع می توان از بیت المال مبلغ مذکور را پرداخت و قصاص را به بر مرد قاتل جاری کرد» آیا چنین کار شرعا التزام دارد؟
لزومی ندارد که تفاوت دیه را از بیت المال بپردازند مگر در جایی که ترک قصاص سبب فتنه ای در آنجا گردد.
عدم قصاص در سقط جنین و علت آن
اگر زن حامله اى براى سقط جنین به طبیب و یا قابله مراجعه کند و او هم، عالماً و عامداً اقدام به سقط جنین کند، اگر روح در جنین دمیده شده باشد، آیا باید قصاص شود یا دیه کامله به عهده اوست؟
در قتل عمد جنین دیه است و قصاص نیست حتّى جنین کامل، زیرا اوّل این که عمومات قصاص شامل جنین نمى شود. دوّم این که در روایات متعدّدى که در باب دیه جنین وارد شده، تعبیراتى وجود دارد که یا صریح در قتل عمد است و یا اعم از قتل عمد و خطا و شبه عمد مى باشد و در همه آنها تصریح به دیه شده و ثالثاً برفرض که مصداق شبهه شود، حدود و قصاص تُدْرَاُ بالشّبهات به خصوص این که فتواى به جواز قصاص در باب جنین از کسى از مشاهیر فقها دیده نشده است جز در موارد نادر.
