جبران دروغ
اگر به کسي دروغ بگوييم آيا واجب است بعدا راستش را به او بگوييم؟
چنانچه آن دروغ منشأ ضرر و زیانی شود باید راست بگوید.
چنانچه آن دروغ منشأ ضرر و زیانی شود باید راست بگوید.
توریه آن است که انسان سخنى دوپهلو بگوید و قصدش چیزى باشد، ولى مخاطب چیز دیگرى بفهمد. مثل اینکه کسى پشت در خانه بیاید و بپرسد: آیا فلآن کس در خانه است؟ و گوینده سخن در جواب بگوید: اینجا نیست و منظورش از «اینجا» پشت در باشد، ولى شنونده خیال میکند شخص موردنظر در خانه نیست؛ و اینگونه توریه مشروط به حال ضرورت نیست; هرچند بهتر رعایت ضرورت است.
با توجّه به اینکه قبح ذاتي دروغ بهصورت مقتضي است نه بهصورت علّت تامّه، يعني شرايط و موانع میتواند در آن تأثير گذارد، جواز قسم دروغ مبتني بر مسئله اهم و مهم خواهد بود؛ يعني درجایی که اگر راست بگويد، هدف مهمتر شرعي به خطر میافتد، مجاز خواهد بود؛ در غیر این صورت نه.
حرمت دروغ، دشنام و تفاخر در حال احرام مطابق بعضى از روايات معصومين: در معنى «فسوق» در این شريفه (فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فىِ الْحَجِّ) جمع است.
اگر بهدروغ مثلاً ده مرتبه يا بيشتر جدال كند، كفّاره آن بنا بر احتياط يك شتر است؛ مگر اینکه پس از سه مرتبه يا بيشتر، كفّاره را بپردازد كه در اين صورت بايد در دفعه اوّل گوسفند و در دفعه دوّم گاو و در دفعه سوّم شتر كفّاره دهد.
اگر واقعاً مسئله بهصورت اهم و مهم درآید و مانند دروغ براى اصلاح ذات البین شود، مانعى ندارد. ولى چون ممکن است این حکم وسیله سوءاستفاده قرار گیرد و به هر بهانهای خبرهاى دروغ منتشر کنند، باید حتّى الإمکان از این کار پرهیز کرد.
اگر از شخص روزهدار سؤال كنند كه آيا پيغمبر اكرم صلیالله عليه و آله چنين مطلبى را فرموده و او عمداً بگويد: آرى، درحالیکه پيغمبر صلیالله عليه و آله نگفته باشد، يا بگويد: نه درحالیکه پيغمبر صلیالله عليه و آله گفته باشد، روزهاش بنا بر احتیاط واجب باطل است.
در صورتی که راه منحصر در آن باشد، مانعی ندارد.
مغالطه بهغلط انداختن است که گاهی دروغ است و گاهی نیست.
جبران نمی کند ولی اگر توبه کند جبران می شود.
روزهاش باطل نیست ولی از این کار باید پرهیز کرد.