عدم اختصاص مضاربه به سکههای طلا و نقره
آیا فقط با سکههای طلا و نقره میتوان مضاربه انجام داد، یا با هر مالی میتوان انجام داد؟
لازم نيست مضاربه حتماً با سکّههای طلا و نقره باشد بلكه با هرگونه مالى مضاربه صحيح است.
دلیل فقهی جواز مضاربه در امور تولیدی
اکثر فقها مضاربه را مختص امور تجاری میدانند ولی حضرتعالی این شرط را قبول ندارید و در امور تولیدی نیز درست میدانید لطفاً استدلال فقهی خود را بیان فرمایید و در صورت امکان منبع آن را نیز متذکر شوید.
دلیل آن این است که داخل در عمومات اوفوا بالعقود و المومنون عند شروطهم میباشد خواه نام مضاربه بر آن گذارند یا نه و شرح آن را در جلد 2 عروه آوردهایم.
خمس سرمایه در مضاربه
كسى مقدارى از پول خود را بهصورت مضاربه سرمایهگذاری كرده است، اگر سال بر اين پول، كه اصل سرمايه است، بگذرد و همچنان با آن معامله كند، آيا خمس دارد؟
اگر خمس آن پول را قبلاً داده، اصل پول خمس ندارد و الا بايد خمس آن را بدهد؛ ولى منافع آن درهرحال خمس دارد.
حکم قرارداد «نیم سود نامه «
در منطقه ما از قدیم الایّام رسم بر این بوده که صاحبان سرمایه چند رأس دام در اختیار فرد دیگرى قرار میدادند تا از آنها نگهدارى کرده و در پایان سال هرچه خداوند کرامت فرماید «از نتاج و سایر عواید حاصله» بالمناصفه بین یکدیگر تقسیم نمایند، به این قرارداد عرفا «نیم سود نامه» میگویند. عرف متداول بر این امر بوده که همزمان با انعقادِ قرارداد «نیم سود نامه» سرمایه (تعداد دامها) تقویم میگردیده و پس از پایان مدّت نیز مجدداً دامها تقویم میگردید و نخست اصل سرمایه به صاحب سرمایه مسترد و سپس مازاد بر سرمایه اولیه بین طرفین به نسبت مساوى تقسیم میگردید. با توجّه به مطالب بالا دو سؤال براى حقیر مطرح است:الف) قرارداد بالا را با کدامیک از عقود شرعى تطبیق نماییم؟ بهعبارتدیگر مقررات کدامیک از عقود شرعیّه را حاکم بر روابط طرفین کنیم؟ب) اگر در فرض مسئله سرمایه اولیه سهواً یا عمداً تقویم نگردیده باشد، قرارداد منعقده را صحیح میدانید؟
الف: این امر شبیه عقد مضاربه است زیرا به عقیده ما عقد مضاربه مخصوص امور تجارى نیست بلکه کارهاى تولیدى و دامدارى و غیر آن را نیز شامل میشود و درهرحال قرارداد مزبور صحیح است هرچند نام آن را مضاربه نگذاریم.ب: قرارداد نسبت به نتایج و پشم و شیر و مانند آن به قوّت خود باقى است و نسبت بهاضافه قیمت مصالحه کنند.
محدوده شمول آیه اوفوا بالعقود
آیه« اوفوا بالعقود۰۰۰» میتواند دلیل مناسبی برای جایزه نبودن مضاربه مدت دار باشد اما خب این چرا در برخی معاملات تجاری دیگر نیست و در آنجا هر یک از طرفین این اختیار را دارند که معامله را بر هم بزنندمگر اینکه بگوئیم در مضاربه وقتی مدت ایجاد میکنیم در واقع یک نوع عقد و پیمان میبندیم که تا آخر مدت معامله دوام داشته باشد اما خب سایر موارد هم اسم ( عقد ) ولو جایزه را با خود دارند پس آیه چرا آنجا کارکرد ندارد ؟
عموم آیه اوفوا بالعقود همه عقود را شامل می شود مگر مواردی که اجماع یا دلیل دیگری بر خلاف آن باشد.
تعریف مضاربه
لطفاً بفرمایید که مضاربه چه نوع معاملهای است؟
«مضاربه» آن است كه فرد يا افرادى سرمایهگذاری كنند و فرد يا افراد ديگرى با آن سرمايه كار كنند و درآمد آن را مطابق قراردادى ميان خود تقسيم كنند و هرکدام سهمى از آن را ببرند.
ماهیت و حقیقت مضاربه
امروز در بسياري از محافل سخن از مضاربه است، لطفاً حقيقت آن را بهطور شفاف شرح دهيد؟
الف) مضاربه در اصل مربوط به سرمایهگذاری يک نفر و تجارت نفر ديگر با آن سرمايه است و سپس تقسيم سود حاصل، طبق توافق قبلي؛ و چون غالباً براي تجارت مسافرت میکردند، مضاربه (ضرب در أرض به معني سفر است) ناميده شده، عدّهای از فقها معتقد بودند مضاربه حتماً از طريق تجارت و بايد با درهم و دينار باشد، ولي ما معتقديم هیچکدام از اين امور شرط نيست و مضاربه به معني سرمایهگذاری از یکسو و عمل از سوي ديگر است. چه تجارت يا صنعت يا زراعت يا دامداري باشد. با اسکناس يا درهم و دينار و امثال آن.ب) سود حاصل از مضاربه دو نوع میتواند باشد: 1- درصدي را براي هر طرف معين کنند؛ و 2- مبلغ مشخصي را براي صاحب سرمايه در نظر بگيرند؛ بهشرط اینکه سود حاصل از آن معامله چيزي بيشتر از مبلغ تعیینشده باشد تا طرف ديگر همسودی ببرد. نکته: سرمایهگذار میتواند مبلغي را علیالحساب در ماه بگيرد و در انتهاي مضاربه يا زمان خاص ديگري، بهطور دقيق محاسبه کنند.ج) زيان حاصل در مضاربه (کم شدن اصل سرمايه) بهشرط عدم تعدّي و تفريط عامل، مربوط به سرمایهگذار است. هرچند عامل نيز چون سودي از کارش به دست نياورده زيان کرده است؛ و در فرض سهلانگاری، بايد عامل زيان را جبران کند. پس اگر سرمایهگذار زيان را نپذيرد مضاربه باطل است. مگر اینکه در عقد خارج لازمي مانند بيع شرط کنند چنانچه سرمايه در مضاربه لطمه خورد، آن را عامل جبران میکند. مهم انجام عقد خارج لازمي بهصورت واقعي و جدی است. مثلاً جنسي را بخرد و در ضمن اين خریدوفروش، شرط کند که عامل زيان احتمالي از مضاربه را جبران میکند. بانکها در عقد مضاربه براي تضمين سرمايه، بايد اینگونه عمل کنند. يا طبق شرايط مضاربه ضرر براي سرمايه است؛ ولي چون در موارد مختلف سرمایهگذاری میکنند میگویند امکان ضرر همزمان در تمام آنها وجود ندارد، سرمايه به خطر نمیافتد.
انجام مضاربه با کفار حربی
آیا با کفار حربی میتوان مضاربه و دیگر معاملات را انجام داد؟
درصورتیکه باعث تقویت آنها نشود و شرایط معامله کاملاً حاصل باشد مانعی ندارد.
مضاربه با سرمایهگذاری در امور تولیدی و تجاری
آیا برای انجام مضاربه حتماً باید در امور تجاری سرمایهگذاری کرد یا اینکه در امور تولیدی هم میتوان جهت مضاربه سرمایهگذاری کرد؟
شرط نيست سرمایهگذارى حتماً براى امور تجارى باشد، بلكه سرمایهگذاری در امور توليد (صنعتى، كشاورزى و دامدارى و مانند اینها) را نیز شامل میشود، بنابراين خريد سهام کارخانهها و استفاده از منافع آنها نيز صحيح است.
مضاربه در قالب خرید سهام کارخانهها
آیا میتوان برای مضاربه در قالب خرید سهام کارخانهها سرمایهگذاری کرد؟
خريد سهام کارخانهها و استفاده از منافع آنها نيز صحيح است.

